اگر قصد ساخت ربات تلگرام با پایتون را داشته باشید، خیلی زود با چند کتابخانه و فریم‌ورک مختلف مواجه می‌شوید. در نگاه اول انتخاب بین گزینه‌هایی مانند aiogram، python-telegram-bot و pyTelegramBotAPI ممکن است ساده به نظر برسد، اما معماری پروژه، میزان استفاده از برنامه‌نویسی ناهمگام، تعداد کاربران، نیاز به وب‌هوک، مدیریت وضعیت کاربران و حتی تجربه برنامه‌نویس می‌تواند انتخاب مناسب را کاملاً تغییر دهد.

در این مقاله از تلران (Telerun) قصد داریم مهم‌ترین کتابخانه‌های پایتون برای توسعه ربات تلگرام را با یکدیگر مقایسه کنیم و مزایا، معایب و کاربرد هرکدام را بررسی کنیم.

اگر بخواهیم خیلی کوتاه نتیجه بگیریم:

برای بسیاری از پروژه‌های جدید و جدی، aiogram انتخاب بسیار قدرتمندی است؛ اما python-telegram-bot به دلیل مستندات گسترده، ساختار منظم و اکوسیستم مناسب، رقیب بسیار جدی آن محسوب می‌شود. برای پروژه‌های ساده‌تر نیز pyTelegramBotAPI می‌تواند شروع بسیار راحتی ارائه دهد.

فهرست مطالب

• کتابخانه ربات تلگرام در پایتون چیست؟
• چرا پایتون برای ساخت ربات تلگرام محبوب است؟
• بهترین کتابخانه‌های پایتون برای ربات تلگرام
• مقایسه سریع کتابخانه‌ها
• aiogram چیست؟
• مزایا و معایب aiogram
• python-telegram-bot چیست؟
• مزایا و معایب python-telegram-bot
• pyTelegramBotAPI چیست؟
• مزایا و معایب pyTelegramBotAPI
• Telethon؛ آیا برای ساخت ربات تلگرام مناسب است؟
• مقایسه aiogram و python-telegram-bot
• مقایسه aiogram و pyTelegramBotAPI
• کدام کتابخانه برای پروژه‌های بزرگ بهتر است؟
• کدام کتابخانه برای افراد مبتدی بهتر است؟
• آیا async بودن واقعاً مهم است؟
• نتیجه‌گیری: بهترین کتابخانه پایتون برای ربات تلگرام کدام است؟

کتابخانه ربات تلگرام در پایتون چیست؟

برای ساخت یک ربات تلگرام، لازم نیست تمام درخواست‌های HTTP مربوط به Telegram Bot API را به صورت دستی مدیریت کنید.

کتابخانه‌های پایتون یک لایه آماده در اختیار برنامه‌نویس قرار می‌دهند تا بتواند کارهایی مانند موارد زیر را با کد ساده‌تری انجام دهد:

• دریافت پیام کاربران
• پاسخ دادن به پیام‌ها
• مدیریت دستورات
• ساخت دکمه‌های شیشه‌ای
• دریافت فایل و تصویر
• ارسال عکس و ویدئو
• مدیریت Callback Query
• مدیریت کاربران
• ساخت گفت‌وگوهای چندمرحله‌ای
• استفاده از Webhook
• مدیریت خطاها
• زمان‌بندی عملیات
• مدیریت وضعیت کاربران

در واقع، این کتابخانه‌ها پیچیدگی ارتباط مستقیم با API تلگرام را کاهش می‌دهند و به برنامه‌نویس اجازه می‌دهند بیشتر روی منطق اصلی ربات تمرکز کند.

چرا پایتون برای ساخت ربات تلگرام محبوب است؟

پایتون یکی از زبان‌های محبوب برای توسعه ربات‌های تلگرام است؛ دلیل آن نیز فقط سادگی syntax نیست.

اکوسیستم پایتون مجموعه بزرگی از ابزارها را برای توسعه نرم‌افزار در اختیار شما قرار می‌دهد. بنابراین می‌توانید یک ربات تلگرام را به سرویس‌های دیگری مانند:

• PostgreSQL
• MySQL
• Redis
• MongoDB
• FastAPI
• Django
• سیستم‌های هوش مصنوعی
• APIهای خارجی
• سرویس‌های پرداخت
• سیستم‌های تحلیل داده

متصل کنید.

برای مثال، می‌توان یک ربات فروشگاهی را با پایتون ساخت که هم‌زمان به پایگاه داده، درگاه پرداخت و یک سیستم مدیریت سفارش متصل باشد.

به همین دلیل انتخاب کتابخانه ربات تلگرام در پروژه‌های حرفه‌ای اهمیت زیادی دارد.

بهترین کتابخانه‌های پایتون برای ساخت ربات تلگرام

در این مقاله چهار گزینه مهم را بررسی می‌کنیم:

1. aiogram
2. python-telegram-bot
3. pyTelegramBotAPI
4. Telethon

البته این چهار گزینه دقیقاً یک چیز نیستند.

سه گزینه اول عمدتاً برای کار با Telegram Bot API طراحی شده‌اند، در حالی که Telethon یک کتابخانه مبتنی بر MTProto است و دامنه بسیار گسترده‌تری از قابلیت‌های تلگرام را در اختیار برنامه‌نویس قرار می‌دهد.

مقایسه سریع کتابخانه‌های ربات تلگرام

این جدول یک جمع‌بندی کاربردی است؛ اما برای انتخاب درست باید معماری هر کتابخانه را جداگانه بررسی کنیم.

aiogram چیست؟

aiogram یکی از مهم‌ترین گزینه‌ها برای توسعه ربات تلگرام با پایتون است.

نسخه‌های جدید aiogram بر پایه asyncio و aiohttp ساخته شده‌اند و رویکرد کاملاً asynchronous دارند. مستندات فعلی aiogram همچنین قابلیت‌هایی مانند Router، Middleware، FSM، Magic Filters، Webhook و پشتیبانی از ترجمه و بومی‌سازی را ارائه می‌کنند.

یکی از ویژگی‌های مهم aiogram معماری آن است.

در نسخه ۳، ساختارهایی مانند Router باعث می‌شوند بتوانید بخش‌های مختلف یک ربات بزرگ را از یکدیگر جدا کنید.

برای مثال می‌توانید ساختار پروژه را به شکل زیر طراحی کنید:

bot/
├── handlers/
│   ├── start.py
│   ├── users.py
│   ├── payments.py
│   └── admin.py
├── keyboards/
├── middlewares/
├── states/
├── services/
├── database/
└── main.py

این معماری برای پروژه‌هایی که قرار است در آینده بزرگ‌تر شوند بسیار مفید است.

مزایای aiogram

۱. معماری asynchronous

اگر ربات شما تعداد زیادی عملیات I/O مانند درخواست به API، دسترسی به دیتابیس یا ارسال پیام داشته باشد، استفاده صحیح از asyncio می‌تواند معماری مناسبی ایجاد کند.

۲. مناسب پروژه‌های بزرگ

Router، Middleware و FSM به شما کمک می‌کنند پروژه را به بخش‌های مستقل تقسیم کنید. مستندات رسمی aiogram نیز این قابلیت‌ها را به عنوان بخش‌های اصلی فریم‌ورک معرفی می‌کند.

۳. Type Hint

aiogram از type hintها استفاده می‌کند و این موضوع برای پروژه‌های بزرگ و استفاده از ابزارهایی مانند mypy مفید است.

۴. فیلترهای قدرتمند

Magic Filters باعث می‌شود بتوانید مشخص کنید یک Handler دقیقاً چه نوع رویدادهایی را دریافت کند.

۵. مناسب Webhook

اگر ربات را روی سرور و در یک معماری وب‌محور اجرا می‌کنید، پشتیبانی از Webhook مزیت مهمی است.

معایب aiogram

مهم‌ترین نقطه ضعف aiogram برای افراد تازه‌کار، همان ویژگی‌ای است که آن را برای پروژه‌های حرفه‌ای جذاب می‌کند: معماری asynchronous.

اگر با async و await، event loop و مفاهیم برنامه‌نویسی ناهمگام آشنا نباشید، شروع کار با aiogram ممکن است کمی سخت باشد.

مستندات رسمی نیز صراحتاً توصیه می‌کنند پیش از شروع کار با aiogram، تجربه‌ای با asyncio داشته باشید.

بنابراین:

برای مبتدی مطلق: شاید بهترین نقطه شروع نباشد.

برای برنامه‌نویس پایتون با تجربه: گزینه‌ای بسیار قدرتمند است.

python-telegram-bot چیست؟

کتابخانه python-telegram-bot که معمولاً با نام PTB شناخته می‌شود، یکی از شناخته‌شده‌ترین کتابخانه‌های پایتون برای Telegram Bot API است.

نسخه‌های جدید این پروژه نیز asynchronous هستند و مستندات فعلی نسخه ۲۲.۸، سازگاری با Python 3.10+، پشتیبانی از Webhook و Polling، type hintهای گسترده و مجموعه بزرگی از مثال‌ها را نشان می‌دهند.

یکی از نقاط قوت مهم PTB، ساختار telegram.ext است.

این بخش مجموعه‌ای از ابزارهای سطح بالاتر را برای ساخت ربات ارائه می‌دهد و باعث می‌شود توسعه قابلیت‌هایی مانند Handler، Conversation و Job ساده‌تر شود.

مزایای python-telegram-bot

۱. مستندات بسیار خوب

مستندات رسمی PTB شامل API Reference، مثال‌ها، راهنماها و آموزش شروع کار است.

برای بسیاری از برنامه‌نویسان این موضوع یک مزیت جدی است.

۲. ساختار نسبتاً منظم

ساختار Application، Handlerها و Context باعث می‌شود معماری پروژه قابل فهم باشد.

۳. پشتیبانی از قابلیت‌های مختلف تلگرام

از قابلیت‌هایی مانند Inline Mode، Conversation، Webhook، پرداخت و Job Queue پشتیبانی می‌شود و برای بسیاری از پروژه‌ها نیازی به پیاده‌سازی بخش‌های پایه از صفر ندارید.

۴. asynchronous

از نسخه ۲۰ به بعد، PTB بر پایه asyncio ساخته شده است.

۵. وابستگی‌های نسبتاً کنترل‌شده

PTB تلاش می‌کند تعداد وابستگی‌های اجباری را محدود نگه دارد و برخی امکانات را به صورت optional dependency ارائه می‌کند.

معایب python-telegram-bot

مهم‌ترین نکته این است که اگر از آموزش‌ها یا پروژه‌های قدیمی استفاده کنید، احتمال برخورد با کدهای مربوط به نسخه‌های قدیمی بسیار زیاد است.

نسخه ۲۰ تغییرات مهمی در معماری ایجاد کرد و کدهای قدیمی الزاماً با نسخه‌های جدید سازگار نیستند. بنابراین هنگام استفاده از آموزش‌های اینترنتی باید حتماً نسخه کتابخانه را بررسی کنید.

از طرف دیگر، PTB مانند aiogram asynchronous است و بنابراین برنامه‌نویس باید با asyncio آشنا باشد. همچنین مستندات پروژه هشدار می‌دهد که PTB در حال حاضر برای استفاده کاملاً thread-safe طراحی نشده است.

pyTelegramBotAPI چیست؟

pyTelegramBotAPI که بسیاری از برنامه‌نویسان آن را با نام TeleBot می‌شناسند، یکی از گزینه‌های محبوب برای شروع توسعه ربات تلگرام با پایتون است.

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های آن، ارائه هر دو مدل همزمان و ناهمزمان است.

مستندات فعلی pyTelegramBotAPI نیز TeleBot را به عنوان پیاده‌سازی synchronous و asynchronous معرفی می‌کنند و امکاناتی مانند Handler، State و مثال‌های مختلف را ارائه می‌دهند.

نسخه asynchronous آن نیز با نام AsyncTeleBot در دسترس است.

مزایای pyTelegramBotAPI

۱. شروع بسیار ساده

برای یک ربات ساده، کد اولیه معمولاً بسیار قابل فهم است.

این موضوع باعث شده pyTelegramBotAPI برای آموزش و نمونه‌سازی سریع جذاب باشد.

۲. پشتیبانی از Sync و Async

اگر پروژه شما ساده باشد، می‌توانید با مدل synchronous شروع کنید و در صورت نیاز از قابلیت asynchronous استفاده کنید.

۳. مثال‌های فراوان

مستندات این کتابخانه مثال‌های زیادی برای قابلیت‌های مختلف دارد.

۴. قابلیت‌های مناسب برای پروژه‌های متوسط

این کتابخانه فقط برای یک Echo Bot ساده نیست و قابلیت‌هایی مانند State، Handler و امکانات مختلف Telegram Bot API را ارائه می‌دهد.

معایب pyTelegramBotAPI

برای پروژه‌های بسیار بزرگ، معماری آن ممکن است به اندازه فریم‌ورک‌هایی مانند aiogram برای ساختاردهی پیچیده جذاب نباشد.

همچنین اگر هدف شما ساخت یک سیستم کاملاً asynchronous و بزرگ با معماری پیچیده باشد، ممکن است aiogram انتخاب مناسب‌تری باشد.

البته این موضوع به نحوه طراحی پروژه نیز وابسته است؛ یک پروژه بدساخت با aiogram هم می‌تواند بسیار پیچیده‌تر از یک پروژه خوب با pyTelegramBotAPI باشد.

Telethon چیست؟

Telethon کمی متفاوت است.

اگر هدف شما صرفاً ساخت یک Bot API معمولی باشد، Telethon لزوماً اولین انتخاب من نیست.

Telethon یک کتابخانه Python برای تعامل با Telegram است که بر پایه MTProto کار می‌کند. بنابراین امکاناتی فراتر از سطح معمول Bot API در اختیار برنامه‌نویس قرار می‌دهد.

این تفاوت بسیار مهم است.

Telegram Bot API یک رابط HTTP رسمی برای کنترل ربات‌هاست، در حالی که MTProto پروتکل اصلی تلگرام برای ارتباط با سرورهای آن است.

مزایای Telethon

• دسترسی گسترده‌تر به API تلگرام
• مناسب پروژه‌های پیشرفته
• امکان کار با قابلیت‌هایی که در Bot API در دسترس نیستند
• پشتیبانی از حساب کاربری و ربات
• معماری asynchronous
• کنترل بیشتر روی ارتباط با تلگرام

Telethon در مستندات خود نیز تفاوت Bot API و MTProto و مزیت دسترسی گسترده‌تر MTProto را توضیح می‌دهد.

معایب Telethon

اگر فقط می‌خواهید یک ربات معمولی بسازید، استفاده از Telethon ممکن است بیش از نیاز شما باشد.

همچنین مدل احراز هویت و مفهوم api_id و api_hash و تفاوت Bot API با MTProto باعث می‌شود مسیر یادگیری آن برای یک مبتدی پیچیده‌تر شود.

بنابراین بهتر است Telethon را یک ابزار قدرتمند برای کار با اکوسیستم Telegram بدانیم، نه صرفاً یک جایگزین مستقیم برای همه کتابخانه‌های Bot API.

مقایسه aiogram و python-telegram-bot

این احتمالاً مهم‌ترین مقایسه برای بسیاری از برنامه‌نویسان است.

هر دو کتابخانه مدرن و asynchronous هستند.

aiogram

نقطه قوت اصلی aiogram، معماری مدرن، Router، Middleware، FSM و رویکرد قدرتمند آن برای ساخت پروژه‌های بزرگ است.

python-telegram-bot

PTB نیز معماری asynchronous، مستندات جامع، Handlerهای متنوع و ابزارهای سطح بالا ارائه می‌کند.

انتخاب من

اگر پروژه جدیدی را از صفر شروع کنم و بخواهم یک ربات نسبتاً پیچیده و قابل توسعه بسازم، aiogram را کمی ترجیح می‌دهم.

اما این به معنی ضعیف بودن PTB نیست.

برای تیمی که مستندات، مثال‌ها و API نسبتاً استاندارد و ساختارمند برایش اهمیت زیادی دارد، PTB می‌تواند انتخاب بسیار خوبی باشد.

مقایسه aiogram و pyTelegramBotAPI

در این مقایسه تفاوت رویکردها بیشتر مشخص می‌شود.

pyTelegramBotAPI برای شروع سریع بسیار جذاب است.

اگر بخواهید یک ربات ساده مانند:

• پاسخ‌گوی خودکار
• ربات دریافت سفارش
• ربات اطلاع‌رسانی
• ربات ساده مدیریت گروه

بسازید، می‌توانید بسیار سریع به نتیجه برسید.

اما اگر پروژه شما شامل:

• چندین ماژول
• Middleware
• State Management
• معماری سرویس‌گرا
• تعداد زیادی Handler
• پردازش هم‌زمان
• اتصال به چند API

باشد، aiogram معمولاً انتخاب جذاب‌تری خواهد بود.

مقایسه نهایی کتابخانه‌های پایتون برای ربات تلگرام

امتیازهای بالا ارزیابی عملی برای انتخاب کتابخانه هستند، نه امتیاز رسمی پروژه‌ها.

آیا Async بودن برای ربات تلگرام مهم است؟

این سؤال مهمی است که بسیاری از آموزش‌های ساخت ربات تلگرام به آن توجه کافی نمی‌کنند.

فرض کنید ربات شما هم‌زمان باید:

1. اطلاعات کاربر را از PostgreSQL بخواند.
2. به یک API خارجی درخواست بفرستد.
3. نتیجه را پردازش کند.
4. پاسخ را به تلگرام ارسال کند.

در چنین شرایطی، برنامه دائماً با عملیات I/O مواجه است.

مدل asynchronous می‌تواند به برنامه اجازه دهد در زمان انتظار برای عملیات I/O، کارهای دیگری را انجام دهد.

البته این به معنی آن نیست که:

«هر ربات Async سریع‌تر از هر ربات Sync است.»

این برداشت اشتباه است.

عملکرد واقعی به معماری برنامه، دیتابیس، APIهای خارجی، تعداد درخواست‌ها، طراحی Handlerها، caching و بسیاری عوامل دیگر وابسته است.

برای ربات تلگرام حرفه‌ای چه معماری‌ای پیشنهاد می‌شود؟

انتخاب کتابخانه فقط یک بخش از طراحی ربات است.

برای یک پروژه حرفه‌ای، بهتر است کد را به بخش‌های مشخص تقسیم کنید.

برای مثال:

telegram_bot/
│
├── app/
│   ├── handlers/
│   ├── middlewares/
│   ├── keyboards/
│   ├── states/
│   └── filters/
│
├── services/
│   ├── payment.py
│   ├── users.py
│   └── notifications.py
│
├── database/
│   ├── models.py
│   ├── repositories.py
│   └── connection.py
│
├── config/
│
├── tests/
│
└── main.py

در این معماری، Handler نباید تمام منطق کسب‌وکار را خودش انجام دهد.

برای مثال، بهتر است Handler فقط درخواست را دریافت کند:

Telegram
   ↓
Handler
   ↓
Service
   ↓
Repository
   ↓
Database

این جداسازی در پروژه‌های بزرگ، نگهداری و تست کد را بسیار ساده‌تر می‌کند.

کدام کتابخانه برای مبتدیان بهتر است؟

اگر تازه Python را یاد گرفته‌اید و اولین ربات تلگرام خود را می‌سازید، من این ترتیب را پیشنهاد می‌کنم:

انتخاب اول برای سادگی: pyTelegramBotAPI

به دلیل syntax نسبتاً ساده و امکان استفاده از مدل synchronous، شروع کار با آن راحت است. مستندات رسمی نیز روی سادگی استفاده و درک آن تأکید دارند.

انتخاب دوم: python-telegram-bot

اگر می‌خواهید از همان ابتدا با یک کتابخانه ساختارمند و پرامکانات‌تر کار کنید، PTB گزینه بسیار خوبی است.

انتخاب سوم: aiogram

اگر با asyncio آشنا هستید یا هدف شما یادگیری معماری مدرن‌تر برای پروژه‌های بزرگ است، از همان ابتدا سراغ aiogram بروید.

کدام کتابخانه برای پروژه‌های بزرگ بهتر است؟

اگر قرار باشد فقط بر اساس معماری و تجربه توسعه نظر بدهم، aiogram و python-telegram-bot را در صدر انتخاب‌های Bot API قرار می‌دهم.

برای پروژه‌ای که ویژگی‌هایی مانند موارد زیر دارد:

• هزاران کاربر
• عملیات زیاد I/O
• چندین سرویس خارجی
• دیتابیس
• Redis
• Webhook
• سیستم احراز هویت
• پرداخت
• پنل مدیریت
• سیستم صف

معماری asynchronous و طراحی ماژولار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در چنین پروژه‌ای aiogram انتخاب بسیار قدرتمندی است.

PTB نیز کاملاً می‌تواند چنین پروژه‌ای را پوشش دهد و مستندات فعلی آن امکاناتی مانند Webhook، Job Queue، Conversation و قابلیت‌های متعدد دیگر را در اختیار توسعه‌دهنده قرار می‌دهد.

آیا Telethon جایگزین aiogram است؟

نه، حداقل نه به صورت مستقیم.

این دو کتابخانه رویکرد متفاوتی دارند.

aiogram عمدتاً برای ساخت ربات با Telegram Bot API طراحی شده است.

Telethon یک کلاینت MTProto است و به لایه بسیار گسترده‌تری از Telegram API دسترسی دارد.

اگر نیاز شما صرفاً این است که:

«یک ربات تلگرام بسازم که به پیام کاربران پاسخ دهد.»

aiogram یا python-telegram-bot انتخاب منطقی‌تری هستند.

اما اگر می‌خواهید با قابلیت‌های عمیق‌تر Telegram کار کنید، Telethon ارزش بررسی جدی دارد.

بهترین کتابخانه پایتون برای ربات تلگرام در سال ۲۰۲۶ چیست؟

یک پاسخ واحد برای همه پروژه‌ها وجود ندارد.

اما اگر بخواهیم یک راهنمای عملی ارائه کنیم:

اگر سادگی اولویت شماست:

pyTelegramBotAPI

اگر یک کتابخانه کامل و عمومی می‌خواهید:

python-telegram-bot

اگر پروژه مدرن، asynchronous و قابل توسعه می‌خواهید:

aiogram

اگر به MTProto و قابلیت‌های عمیق Telegram نیاز دارید:

Telethon

پیشنهاد نهایی تلران

اگر بخواهیم برای کاربران Telerun.ir یک انتخاب پیش‌فرض داشته باشیم، پیشنهاد ما این است:

برای پروژه‌های جدید و حرفه‌ای Bot API، ابتدا aiogram و python-telegram-bot را بررسی کنید.

اگر تیم شما با asyncio راحت است و معماری ماژولار برایتان اهمیت زیادی دارد، aiogram احتمالاً انتخاب بسیار خوبی است.

اگر مستندات جامع، مثال‌های زیاد و یک چارچوب بالغ برای توسعه ربات برایتان اولویت دارد، python-telegram-bot گزینه بسیار قدرتمندی است.

اگر تازه‌کار هستید و می‌خواهید بدون درگیر شدن با پیچیدگی‌های asynchronous اولین ربات خود را بسازید، pyTelegramBotAPI می‌تواند شروع راحت‌تری باشد.

و اگر پروژه شما از محدوده معمول Telegram Bot API فراتر می‌رود، Telethon را بررسی کنید.

در نهایت، مهم‌تر از انتخاب کتابخانه، معماری پروژه است. یک ربات ساده و خوب‌طراحی‌شده با کتابخانه‌ای سبک می‌تواند بسیار بهتر از یک پروژه پیچیده و بدساخت با قدرتمندترین فریم‌ورک موجود عمل کند.

جمع‌بندی

انتخاب بهترین کتابخانه پایتون برای ساخت ربات تلگرام به نیاز پروژه بستگی دارد.

aiogram برای توسعه مدرن و asynchronous بسیار جذاب است و امکاناتی مانند Router، Middleware، FSM و Magic Filters را در اختیار توسعه‌دهنده قرار می‌دهد.

python-telegram-bot یک گزینه بالغ و قدرتمند با مستندات، مثال‌ها و قابلیت‌های گسترده است.

pyTelegramBotAPI روی سادگی و سهولت شروع تمرکز دارد و هم نسخه synchronous و هم asynchronous ارائه می‌کند.

و Telethon برای زمانی مناسب‌تر است که به قابلیت‌های عمیق‌تر Telegram و MTProto نیاز داشته باشید.

پس اگر از خودتان می‌پرسید «aiogram بهتر است یا python-telegram-bot؟»، پاسخ کوتاه این است:

برای بسیاری از پروژه‌های جدید، aiogram انتخاب بسیار خوبی است؛ اما python-telegram-bot نیز در بسیاری از پروژه‌ها انتخابی کاملاً حرفه‌ای و قابل اتکا است.

و اگر سؤال شما این است که «ساده‌ترین کتابخانه پایتون برای ساخت ربات تلگرام چیست؟»، pyTelegramBotAPI یکی از گزینه‌هایی است که ارزش بررسی دارد.

منابع فنی

• مستندات رسمی aiogram: https://docs.aiogram.dev/
• مستندات رسمی python-telegram-bot: https://docs.python-telegram-bot.org/
• مستندات رسمی pyTelegramBotAPI: https://pytba.readthedocs.io/
• مستندات رسمی Telethon: https://docs.telethon.dev/